حجت حاجی کاظم

سال هاست در مشاوره ها با این نکته روبرو هستیم که خیلی از ما بخشش الهی با توبه را می شناسیم اما نسبت به آن تردید داریم.

در این نوشتار، می خواهیم با محور یک روایت، تردیدها را کنار بگذاریم. تردیدهایی که آدمی را در بند می کشند. در انتهای متن،‌ به مطلب مفصل تری که قبلا در این مورد کار شده ارجاع خواهیم داد.

محبت خدا

این روایت زیبا را وقتی دیدم، متأثر شدم. بسیار زیبا و عجیب است. از کتاب گران قدر و غریب اصول کافی. سعی کنید عربی آن را بخوانید. بسیار گیراتر است. البته ترجمه اش را نیز آورده ایم.

خدایا

آن روایت طلایی از این قرار است:

امام باقر علیه السلام:

یَا مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ ذُنُوبُ الْمُؤْمِنِ إِذَا تَابَ مِنْهَا مَغْفُورَهٌ لَهُ فَلْیَعْمَلِ الْمُؤْمِنُ لِمَا یَسْتَأْنِفُ بَعْدَ التَّوْبَهِ وَ الْمَغْفِرَهِ

أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّهَا لَیْسَتْ إِلَّا لِأَهْلِ الْإِیمَانِ قُلْتُ فَإِنْ عَادَ بَعْدَ التَّوْبَهِ وَ الِاسْتِغْفَارِ مِنَ الذُّنُوبِ وَ عَادَ فِی التَّوْبَهِ

فَقَالَ یَا مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ أَ تَرَى الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ یَنْدَمُ عَلَى ذَنْبِهِ وَ یَسْتَغْفِرُ مِنْهُ وَ یَتُوبُ ثُمَّ لَا یَقْبَلُ اللَّهُ تَوْبَتَهُ

قُلْتُ فَإِنَّهُ فَعَلَ ذَلِکَ مِرَاراً یُذْنِبُ ثُمَّ یَتُوبُ وَ یَسْتَغْفِرُ اللَّهَ

فَقَالَ کُلَّمَا عَادَ الْمُؤْمِنُ بِالاسْتِغْفَارِ وَ التَّوْبَهِ عَادَ اللَّهُ عَلَیْهِ بِالْمَغْفِرَهِ وَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ یَقْبَلُ التَّوْبَهَ … وَ یَعْفُوا عَنِ السَّیِّئاتِ فَإِیَّاکَ أَنْ تُقَنِّطَ الْمُؤْمِنِینَ مِنْ رَحْمَهِ اللَّهِ. (أصول الکافی / ترجمه مصطفوى ؛ ج‏۴ ؛ ص۱۶۶)

محمد بن مسلم گوید: حضرت باقر علیه السّلام فرمود: اى محمد بن مسلم گناهان! مؤمن که از آن توبه کند براى او آمرزیده است، و باید براى آینده پس از توبه و آمرزش، کار (نیک) کند، به خدا سوگند این فضیلت نیست مگر براى أهل ایمان.
عرض کردم: پس اگر بعد از توبه و استغفار از گناهان باز گناه کند و دوباره توبه کند (باز هم خدا او را می بخشد)؟ فرمود: اى محمد بن مسلم! آیا باور دارى که بنده مؤمن از گناه خود پشیمان شود و از آن آمرزش خواهد و توبه کند و خداوند توبه‏اش را نپذیرد؟ (یعنی هرگز خداوند اینگونه نیست که توبه را نپذیرد.)
عرض کردم: (اگر) چند بار این کار را کرده، گناه کند و دوباره توبه کند و از خداوند آمرزش خواهد (باز هم خدا او را می بخشد)؟ فرمود: هرگاه مؤمن به استغفار و توبه بازگردد، خداوند نیز به آمرزش او بر می گردد (و گناهانش را می بخشد) و به درستى که خداوند آمرزنده و مهربان است؛ توبه را می پذیرد؛ و از کردارهاى بد در می گذرد. پس مبادا تو، مؤمنان را از رحمت خدا دور سازى. (ترجمه روایت از أصول الکافی / ترجمه مصطفوى، ج‏۴، ص: ۱۶۷ – با اندکی ویرایش)

محبت خدا و بخشش با توبه

آری.

خداوند خیلی مهربان است و ما متاسفانه ناجوانمردانه مهر او را فراموش می کنیم.

توضیح برخی روایات خلاف امید به بازگشت

نکته دیگر اینکه دیگر روایاتی که احیانا «خلاف این مطلب را برسانند»،‌ قابل بررسی و تحلیل اجتهادی هستند که پیشنهاد می کنم جستجو نمایید و چنین روایاتی را برای بحث بیاورید. برای نمونه،‌ به روایتی که این هم در اصول کافی آمده است، ‌اشاره و نظر اجتهادی مرحوم مجلسی را ذیل آن آورده ایم.

اینکه کسی فقط به یک روایت استناد کرده و یا تمایل درونی خود را به نام نظر دین بگوید،‌یک عمل غیر مسئولانه و غیر عالمانه است. اما متاسفانه در جامعه دینی ما رایج است. (مثل بحثی که تحت عنوان آثار عَرَضی گناه مطرح می کنند که به نظر می رسد جای نقد و اشکال دارد.)

أصول الکافی / ترجمه مصطفوى ؛ ج‏۴ ؛ ص۱۶۴

ابو الصباح کنانى گوید: پرسیدم از حضرت صادق علیه السلام از گفتار خداى عز و جل: « یا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اَللّهِ تَوْبَهً نَصُوحاً عَسى رَبُّکُمْ أَنْ یُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُمْ وَ یُدْخِلَکُمْ جَنّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا اَلْأَنْهارُ یَوْمَ لا یُخْزِی اَللّهُ اَلنَّبِیَّ وَ اَلَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ یَسْعى بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ بِأَیْمانِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا وَ اِغْفِرْ لَنا إِنَّکَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ  ﴿التحریم‏، ۸﴾: اى‏ آنان که ایمان آوردید توبه کنید بسوى خدا توبه نصوح» (سوره تحریم آیه ۸) فرمود: یعنى بنده از گناه توبه کند و دیگر به آن باز نگردد.

محمد بن فضیل گوید: من از تفسیر این آیه از حضرت ابو الحسن (موسى بن جعفر علیهما السّلام) پرسیدم. فرمود: از گناه توبه کند و دیگر به آن باز نگردد، و دوست ترین بندگان نزد خداى تعالى آن کسانى هستند که در فتنه (گناه) واقع شوند و بسیار توبه کنند.

علامه مجلسى (ره) در توضیح این روایت می فرمایند:

گویا مقصود این است که خداى تعالى دستور به توبه نصوح داده ولى اگر دوباره گناهى کرد و توبه کرد، خداوند باز هم او را دوست دارد. پس مقصود، محبوب تر بودن اضافى است … و محتمل است که مقصود زیادى توبه باشد به اینکه توبه کند پس گناه کند و سپس توبه کند و همین طور و او محبوبتر است از آنکه از همه گناهان یک توبه کند و یا گناهانى کند سپس یک توبه کند و دوباره گناهانى کند و یک توبه کند. (کلینى، محمد بن یعقوب – مصطفوى، سید جواد، أصول الکافی / ترجمه مصطفوى)

بسم الله الرحمن الرحیم

خلاصه اینکه خداوند مهربان است و نباید این را فراموش کنیم.
موضوعی که در همین مورد مدت ها قبل پرداخته ایم را هم از لینک ذیل ببینید:

خدا را بد معرفی نکنید. او زود می بخشد.